كند از دانه اول تا دانه دوم از آن حيوان نافذ در مسام تولد كند و حيوان شبيه بچه شپش پيدا شود كه از دانه اول رفتار كند تا آن‌كه بدانهء دوم برود و آنجا بايستد و گاهى اين حيوان بسر سوزن برآيد . و چون بر ناخن نهند و پيش روشنى آفتاب يا گرمى آتش كنند بر ناخن حركت نمايد . و هرگاه در ميان دو ناخن قرع كنند از آن آوازى مثل آواز بچهء شپش شنيده شود و اين نوع جرب در معالجه سهل‌ترين انواع است بهر آن‌كه چون استفراغ بدن به چيزى كنند كه اخراج خلط موجب او نمايد و به چيزى كه قتل اين حيوان كند طلا نمايند زائل شود و هركه غلط در معالجهء اين نوع جرب كند استعمال حمام و روغن گل نمايد و اين نوع را طريق آن گرداند كه بدن متخلخل گردد و خلط موجب اين نوع جرب خلط مركب است كه در آن سوزش و تيزى بود و در آن رطوبت نمسهء وسمه باشد و آن رطوبتى است كه چون در امعا بود از آن ديدان و حب القرع تولد كند . و هرگاه با وى خلط ديگر مركب شود مثل بخاريت غليظ گردد و بمسام و زير جلد درآيد و اين نوع جرب پيدا شود و علاج اين نوع جرب آن است كه تنقيهء بدن مريض به حسب امكان نمايند اعنى به حسب اطلاق قوانين به اين حقنه خارخسك بابونه اكليل الملك حلبه هر واحد يك كف شحم حنظل كوفته سه درم برگ شبت برگ سداب هر واحد كف كبير ماميران چينى سه درم خرپزهء خشك كه از خراسان مىآورند سى درم خطمى سبز و سبوس گندم هر دو در صره بسته هر واحد كف كبير همه را بپزند تا مهرا شود و مثل حريره گردد پس صد درم از آن صاف كرده يك ورم به ورق و نيم درم نمك كوفته بيخته و سى درم روغن كنجد و هفت درم شكر حل كرده نيم‌گرم حقنه كنند و اين حقنه پنج مرتبه يا چهار دفعه در مدت يك هفته به عمل آرند اگر قوت او متحمل آن باشد بعده تا يك هفته ترك نمايند و از اغذيهء غليظه پرهيز كنند و بر زيرباجات اقتصار نمايند و از كثرت دخول حمام منع كنند . و اگر احتياج بدخول حمام افتد جلوس را در آن طول ندهند بعد از آن اين مطبوخ نوشانند بگيرند هليلهء سياه و پوست هليلهء كابلى هر واحد ده درم پوست هليله زرد پوست بليله ريوند كوفته شاهتره هر يك پنج درم حشيش غافث و قنطوريون و اسطوخودوس و غاريقون سفيد و تربد سفيد خراشيده هر واحد سه درم افسنتين رومى اتفيمون هر واحد هفت درم ماميران چينى كوفته يك و نيم درم مويز منقى بيست درم همه را به دستور مطبوخ بپزند و يك صد درم از آن صاف كرده پنج درم شكر سوده در آن آميزند پس عسل خيارشنبر علىحده برآورده پانزده درم در آن ماليده نيم‌گرم بنوشند و از اين مطبوخ سه شربت بنوشند . و اگر قوت متحمل آن باشد و يا دو شربت . و اگر قوت او به احتمال اين نكند الا يك شربت بر آن اقتصار در زنده لزوم پرهيز نمايند و امر به خوردن جلنجبين در هر روز كنند . و اگر در مزاج او حدت شود تسكين او بسكنجين كه در نوع اول مذكور باشد بايد كرد و بعد تسكين مزاج او به صورت جرب از زيادتى و نقصان او نگاه كنند پس اگر ياده شود يا بر حالت واحد بايستد اعادهء استفراغ نمايند . و اگر قوت او متحمل آن نباشد در لطافت پرهيز زيادتى كنند تا آن‌كه استفراغ ممكن گردد بگيرند كندش و برگ خرزهره و ماميران چينى و اقليماى فضه و توبال نحاس هر واحد يك درم و همه را باريك سائيده با سيماب مقتول آميخته بر بدن طلا كنند سه مرتبه در شش روز در هر روز يك بار وقت شب و صبح در حمام داخل شوند و باشنان و اندكى سركه مالش نموده بدن را ببرگ كنار يا خطمى يا به هر دو بشويند و بدن را بكدام روغن مس نكنند و طلا را ترك ننمايند تا آن‌كه همه از جمله فرو ريزد و صاف گردد و در جميع اين ايام پرهيز بدارند كه بهترين اشيا بجميع انواع جرب پرهيز صادق است . نوع سوم جرب معروف بجرب نارى است و صورت اين جرب به صورت نمله باشد و فرق ميان هر دو آن است كه اين بخارد و نمله الم آرد و خارش ننمايد و رنگ نمله اكثر مائل بزردى و سفيدى و يا بسرخى بود و رنگ اين نوع جرب اكثر در ملك حجاز و مكه حادث شود و سبب موجب او خلط دموى حاد حريف است كه از مخالطت رطوبت فاسده غليظ گردد و علاجش فصد مريض از هر دو دست و هر دو صافن او است اگر قوت را امكان اين باشد و ماء الشعير بنوشانند و استفراغ او بمبطوخ هليلهء زرد و تمر هندى و آلو كه او در مواضع كثير نموده شد بدفعات متوالى نمايند بعد از آن به صورت جرب و مقدار اعراض او نظر كنند اگر ساكن و كم نگردد اين نقوع بنوشانند تمر هندى از ليف و تخم او پاك كرده پنجاه درم آلو بخارا عناب هر يك پنجاه عدد گل سرخ گشنيز خشك كشوث بغدادى هر يك كف كبير برگ عنب العثلب يك كف تخم كاسنى تخم كاهو هر واحد متوسط ترنجبين بيست درم همه را در ظرف آبگينه يا چينى سبز كرده بر آن آب به قدر واجب اندازند و در روز در آفتاب دارند بعد از آن هر روز يك قدح از اين آب با پانزده درم سكنجبين ساده بنوشند . و هرگاه جرب بنقصان آغاز كند اين طلا به كار برند بگيرند موم روغن و بر آن اندك ماميران چينى و قدرى كافور و قليلى سركه غير كهنه انداخته يك جا حل كنند و شب طلا نموده صبح در حمام داخل شوند و بدن را به غير دلك به آرد باقلا و آرد جو و سبوس گندم قبل از عرق كردن بشويند بعده به روغن بدن را بمالند و عرق خفيف آورند و غسل كرده بيرون آيند و دخول حمام يك بار بر ناشتا و بار ديگر ديگر بعد غذا باشد و استعمال روغن گل و گلاب وقت طلا براى اين نوع نيكو است . نوع چهارم جرب